โครงงานภาษาไทย
เรื่อง
ปริศนาคำทายล้านนา อ.เชียงกลาง จ.น่าน
ผู้จัดทำ
เด็กหญิงวริศรา วงศา
เด็กหญิงกัลยรัตน์ อุทุมพร
เด็กหญิง กนกพร อุทุมพร
เด็กหญิงกนกพรรณ อุทุมพร
เด็กชายสิทธิศักดิ์ พิมเสน
ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

อาจารย์ที่ปรึกษา
นางปิยพร มิ่งเมือง

โรงเรียนพระธาตุพิทยาคม
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 37

ชื่อโครงงาน ปริศนาคำทายล้านนา อ.เชียงกลาง จ.น่าน
ผู้จัดทำ เด็กหญิงวริศรา วงศา
เด็กหญิงกัลยรัตน์ อุทุมพร
เด็กหญิง กนกพร อุทุมพร
เด็กหญิงกนกพรรณ อุทุมพร
เด็กชายสิทธิศักดิ์ พิมเสน
ระดับชั้น มัธยมศึกษาปีที่ 1
อาจารย์ที่ปรึกษา อาจารย์ ปิยพร มิ่งเมือง
โรงเรียน พระธาตุพิทยาคม
ปีการศึกษา 2554
ที่ปรึกษาโครงงาน นางปิยพร มิ่งเมือง

บทคัดย่อ
จากการเรียนวิชาภาษาไทย เรื่องปริศนาคำทาย ทำให้สนใจว่าปริศนาคำทายในท้องถิ่นล้านนาในอำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่านมีอะไรบ้างจึงได้ทำการรวบรวมเพื่ออนุรักษ์ปริศนาคำทายล้านนาไว้ จากการศึกษาพบว่า ปริศนาคำทายล้านนาส่วนใหญ่จะทายกันเพื่อความเพลิดเพลินเป็นหลัก เนื้อหาของคำถามก็จะเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับสิ่งต่าง ๆ ที่พบเห็นได้ในชีวิตประจำวัน ซึ่งสามารถจำแนกตามคำตอบได้ 7 ประเภท คือ
ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับคนมีทั้งหมด 9 คำทาย

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสัตว์มีทั้งหมด 9 คำทาย

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับพืชมีทั้งหมด 6 คำทาย

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสิ่งของเครื่องใช้มีทั้งหมด 6 คำทาย
ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับศาสนามี ทั้งหมด 3 คำทาย

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับปรากฏการณ์ธรรมชาติมี ทั้งหมด 3 คำทาย

ปริศนาคำทายเบ็ดเตล็ดมี ทั้งหมด 5 คำทาย

คำนำ

โครงงานภาษาไทยเรื่องปริศนาคำทายล้านนาในอำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน จัดทำขึ้นเพื่อรวบรวมปริศนาคำทายล้านนาในท้องถิ่นไม่ให้สูญหายไป
โครงงานภาษาไทยเรื่องปริศนาคำทายล้านนาในอำเภอเชียงกลางจังหวัดน่าน ประกอบไปด้วยเนื้อหาในการจำแนกประเภทคำตอบของปริศนาคำทายไว้ 7 ประเภทด้วยกัน คือ ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับคน ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสัตว์ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับพืช ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสิ่งของเครื่องใช้ ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับศาสนา ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับปรากฏการณ์ธรรมชาติ และปริศนาคำทายเบ็ดเตล็ด
ขอขอบคุณผู้ให้ข้อมูลทุกท่านและขอขอบพระคุณคุณครูปิยพร มิ่งเมือง ที่ช่วยให้ข้อเสนอแนะและคำปรึกษาในการจัดทำโครงงานเรื่องนี้

คณะผู้จัดทำ

สารบัญ
หน้า
บทที่ 1 บทนำ 1
บทที่ 2 เอกสารที่เกี่ยวข้อง 2
บทที่ 3 วิธีการดำเนินงาน 5
บทที่ 4 ผลการศึกษาค้นคว้า 6
บทที่ 5 สรุปผลอ๓ปรายและข้อเสนอแนะ 13
เอกสารอ้างอิง 14

บทที่ 1
บทนำ

ที่มาและความสำคัญ
จากการเรียนวิชาภาษาไทย เรื่องปริศนาคำทายซึ่งส่วนใหญ่เป็นของภาคกลาง ทำให้มีข้อสงสัยว่าปริศนาคำทายในท้องถิ่นของตนเองมีอะไรบ้าง เพราะในอำเภอเชียงกลางจังหวัดน่านอยู่ทางภาคเหนือและมีภาษาเหนือหรือเรียกว่าภาษาล้านนาเป็นของตนเอง ทางคณะผู้จัดทำจึงได้คิดโครงงานเรื่องปริศนาคำทายล้านนาขึ้น

วัตถุประสงค์
1. เพื่อรวบรวมและอนุรักษ์ปริศนาคำทายภาษาล้านนาไว้ให้แก่ชนรุ่นหลัง
2. เพื่อเผยแพร่ปริศนาคำทายภาษาล้านนา แก่ผู้ที่สนใจ
3. เพื่อให้เกิดความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับปริศนาคำทายล้านนา
ขอบเขตการศึกษาค้นคว้า
ศึกษาปริศนาคำทายภาษาล้านนาภายในอำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน

บทที่ 2
เอกสารที่เกี่ยวข้อง
ปริศนาคำทายล้านนา
ปริศนาคำทาย หรือที่เรียกกันในล้านนาว่า เปสสนา หรือคำทวาย (อ่าน กำตวาย,
กำตาย) หมายถึง ถ้อยคำที่นำมาผูกขึ้นให้เป็นปัญหาหรือคำถามโดยผู้เล่นฝ่ายหนึ่ง เพื่อให้ผู้เล่นอีกฝ่ายหนึ่งทาย หรือตอบว่าคืออะไร โดยมุ่งที่ความบันเทิงเป็นหลัก สร้างความสนุกสนานให้แก่ผู้เล่นทั้งผู้ที่ทายปัญหาและผู้ตอบปัญหา
การเล่นปริศนาคำทายมีอยู่ทั่วทุกภาคของประเทศไทย ลักษณะการเล่นก็จะ
คล้ายๆ กัน เพียงแต่เรียกชื่อเพี้ยนกันไป เช่น ภาคกลางเรียก เล่นอะไรเอ่ย หรือทายอะไรเอ่ย ภาคใต้ เรียกเล่นทาย หรือทายปัญหา ภาคอีสานเรียกคำทวย และภาคเหนือเรียก เล่นตวายปัญหา หรือเปสสนา
วิธีเล่นปริศนานั้น โดยทั่วไปจะแบ่งผู้เล่นออกเป็น 2 ฝ่าย ผลัดกันถาม (ทาย) ผลัดกันตอบหากตอบไม่ได้ก็อาจจะมีการบอกใบ้กันบ้าง แต่ถ้าตอบไม่ได้จริงๆ ก็ต้องยอมแพ้ โดยผู้แพ้จะถูกลงโทษด้วยวิธีการต่างๆ แล้วแต่จะคิดขึ้นมา เช่น เขกศีรษะ เขกเข่า ดื่มน้ำ หรือ ถูก ล้อเลียนให้อับอาย
คุณค่าของปริศนาคำทาย
อาจกล่าวได้ว่าไม่เพียงแต่ให้ความสนุกสนานแก่ผู้เล่นเท่านั้น หากยังมี
คุณค่าอื่นๆ อีกด้วยดังนี้
1. คุณค่าด้านความบันเทิง การเล่นปริศนาเป็นการผ่อนคลายความเครียดเพราะการที่ผู้ทายได้คิดตีความปริศนา ทำให้รู้สึกสนุกสนานเพลิดเพลิน และตื่นเต้นที่จะได้รับคำตอบว่าถูกหรือผิด โดยเฉพาะคำปริศนาที่มีลักษณะชวนให้คิดตีความได้สองแง่สองง่าม หรือตลกโปกฮา
2. คุณค่าด้านความวัฒนธรรมประเพณี โดยสะท้อนให้เห็นสภาพสังคมและวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ในแต่ละยุคแต่ละสมัย มีทั้งที่เกี่ยวกับอาหารการกิน สิ่งของเครื่องใช้ ศาสนา การละเล่นต่างๆ เช่น
– เข้าเลิ้กเข้าบ่นัก เข้านักเข้าบ่เลิ้ก
(เข้าลึกข้าวไม่มาก ข้าวมากเข้าไม่ลึก) = ข้าวในกล่องข้าว
เห็นวัฒนธรรมการกินข้าวเหนียวอาหารหลักของคนภาคเหนือ
– มาจากเมืองเจ๊ก ตัวเล็กเสียงดัง = ประทัด
หรือ มาจากอังกฤษ ไม่มีชีวิตแต่พูดได้ = วิทยุ
แสดงว่าในสมัยนั้นมีการติดต่อสัมพันธ์กับต่างประเทศ จึงมีการนำสินค้า ข้าวของ
เครื่องใช้ต่างๆ เหล่านี้มาใช้ในบ้านเรา
3. คุณค่าด้านภาษา ปริศนาคำทายเป็นคำบอกเล่าสืบต่อๆ กันมา จึงเท่ากับช่วยอนุรักษ์ ถ้อยคำภาษาของแต่ละท้องถิ่นได้อีกทางหนึ่ง นอกจากนี้ยังเป็นการฝึกให้ผู้เล่นรู้จักใช้คำเพื่อผูกประโยค สำนวน วลี สื่อความหมาย ความรู้สึกอารมณ์และภาพพจน์ เช่น
หัวเป็นหนาม ถามบ่ปาก บ่เคี้ยวหมาก ปากก็แดง = พระพุทธรูป
นกบินอยู่ในอากาศ หัวมันอยู่ที่ไหน = หัวมันอยู่ในดิน
4. คุณค่าด้านการศึกษาอบรม การเล่นปริศนาคำทาย ช่วยฝึกเชาวน์ปัญญาฝึกให้เป็นคนช่าง สังเกตจดจำสิ่งแวดล้อมรอบตัว ฝึกให้เป็นคนช่างคิดและแก้ปัญหา หากเป็นปริศนาที่สอดแทรกคำสอน และความเชื่อที่ดีงามก็จะช่วยกล่อมจิตใจผู้เล่นได้โดยไม่รู้สึกตัว เช่น
ดำสะอาด ขาวสกปรก = กระดานดำ
เมื่อเด็กนุ่งผ้าขาว เมื่อสาวนุ่งผ้าเขียว แก่ทีเดียวนุ่งผ้าแดง = พริก
ไปไม่กลับ หลับไม่ตื่น ฟื้นไม่มี หนีไม่พ้น = ความตาย
คนซื้อไม่ได้ใช้ คนใช้ไม่ได้เห็น = โลงศพ
ปริศนาคำทายล้านนา
ปริศนาคำทายล้านนา เรียกว่า เปสสนา หรือคำทวาย (อ่าน กำตวาย , กำตาย)ไม่มีรูปแบบการเล่นที่แน่นอนตายตัว อาจจะแบ่งผู้เล่นเป็น 2 ฝ่ายอย่างชัดเจนโดยฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ทาย อีกฝ่ายหนึ่งเป็น ผู้ตอบ ก็ได้ หรือ อาจจะล้อมวงกันแล้วช่วยกันถาม ช่วยกันตอบ ผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนกันไป ไม่จำกัดจำนวนผู้เล่น
การตั้งคำปริศนาของล้านนานั้น โดยทั่วไปจะขึ้นต้นหรือลงท้ายด้วยคำว่า“อะหยังเก๊าะ” “อะหยังเอ้าะ” หรือ “อะหยัง” เมื่อถามไปแล้ว ถ้าผู้ตอบตอบไม่ได้ก็จะขอยอมแพ้โดยจะบอก ว่า “เน่า” ผู้ถามก็จะไขหรือเฉลยให้ทราบ อาจจะมีการทำโทษเล็กๆ น้อยๆ เพื่อเป็นค่าไข เช่นเขกหัวเข่า หรือทรมานผู้ตอบ เช่น ให้ดื่มน้ำ กินกล้วย หรือถอนขนจมูก

โอกาสที่จะเล่นปริศนาคำทายในล้านนา แต่เดิมนั้น นิยมเล่นในโอกาสต่างๆ คือ
1. ในงานศพหรือเฮือนเย็น เมื่อมาร่วมงานศพแล้วไม่มีกิจธุระส่วนตัวใดแล้ว
ก็จะอยู่เป็นเพื่อนเจ้าภาพ เพื่อจะได้ไม่เหงาก็จะมีการทายปัญหากัน
2. ในระหว่างการทำนาและเกี่ยวข้าว เพื่อความเพลิดเพลิน
3. ในครอบครัวหลังอาหารเย็นที่อยู่กันพร้อมหน้า
4. ในวงสนทนาทั่วๆ ไป
เนื้อหาของปริศนาคำทาย ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับสภาพแวดล้อม
รอบตัวที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของชาวบ้าน ตั้งแต่อวัยวะต่างๆ ของ
ร่างกาย ข้าวของเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน พืช สัตว์ ปรากฏการณ์ธรรมชาติ
การงานอาชีพ ความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณีต่างๆ

บทที่ 3
วิธีการดำเนินงาน
ขั้นตอนการดำเนินงาน
1. ผู้ศึกษานำเสนอหัวข้อโครงงานต่ออาจารย์ที่ปรึกษาเพื่อขอคำแนะนำและกำหนดขอบเขตในการทำโครงงาน
2. ผู้ศึกษาร่วมกันประชุมวางแผนวิเคราะห์ตามหัวข้อวัตถุประสงค์ของโครงงาน
3. ผู้ศึกษาร่วมกันกำหนดขอบเขตของการศึกษาและวางแผนเก็บข้อมูลจากอินเตอร์เน็ต และสัมภาษณ์ บุคคลในท้องถิ่น
4. นำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์ จำแนกหมวดหมู่
5. นำเสนอผลงานต่ออาจารย์ที่ปรึกษา
6. เขียนรายงานโครงงาน
7. จัดทำแผนผังโครงงานและแผ่นพับ
8. นำเสนอโครงงาน

อุปกรณ์และวัสดุที่ใช้ในการศึกษา
1. คอมพิวเตอร์
2. ปากกา
3. อินเตอร์เน็ต
4. กระดาษ
5. ยางลบ
6. ดินสอ
7. ไม้บรรทัด
8. กาว
9. ฟิวเจอร์บอร์ด

บทที่ 4
ผลการศึกษาค้นคว้า
จากการศึกษาปริศนาคำทายล้านนาในอำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน สามารถจำแนกตามคำตอบ ได้ 7 ประเภท ดังนี้
ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับคน

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสัตว์

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับพืช

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสิ่งของเครื่องใช้

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับศาสนา

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับปรากฏการณ์ธรรมชาติ

ปริศนาคำทายเบ็ดเตล็ด

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับคน
1. อะหยังเอ้าะ อุ้มลุ้มเท่ารังต่อ เจ้ามันผ่อบ่หัน (อะไรเอ่ย กลมๆเท่ารังต่อ เจ้าของดูยังไงก็ไม่เห็น)ตอบ: เกล้ามวยผมงชาวเหนือนิยมเกล้าผมมวยลักษณะเป็นก้อนกลมๆคล้ายรังต่อ 2. อะหยังเอ้าะ สองพี่น้อง อยู่หล่ายคันนา คันนาคนละด้าน)
ตอบ: ตา
2. อะหยังเอ้าะ จิ๊กปิ๊กเท่าบ่าแคว้ง กินสุดแล้งบ่าเสี้ยง
ตอบ: หัวนม
อธิบาย : เปรียบหัวนมว่ามีขนาดเล็กเท่ามะเขือพวง แม้ลูกจะกินเท่าไหร่ ก็ยังมีนม
ให้กินตลอด
3. อะหยังเอ้าะ ทางลุ่มเป็นขน ทางบนก็เป็นขน ค่ำมาเข้ามาจู้กัน
ตอบ: ขนตา
4. อะหยังเอ้าะ อยู่ในวัง ถ้าบ่สั่ง บ่ออกมา
ตอบ: ขี้มูก
อธิบาย : ขี้มูกอยู่ในจมูกซึ่งเปรียบเหมือนกับวัง ถ้าไม่สั่ง ขี้มูกก็ไม่ออก
6. อะหยังเอ้าะ ทางบนก็หม่าผา ทางลุ่มก็หม่าผา งูสิงสาลอดเข้า
ตอบ: ฟันกับลิ้น
อธิบาย : เปรียบฟันเป็นหินผา และลิ้นเป็นงู ที่ลอดเข้าออกระหว่างฟันบนและล่าง
7. อะหยังเอ้าะ อุ้มลุ้มเท่ามะนาว คนตึงซาวเซาะหาบ่หัน
ตอบ: ตด
อธิบาย : เปรียบตดว่ามีลักษณะกลมขนาดเท่าผลมะนาว เวลาผายออกมา
มีแต่ลมจึงมองไม่เห็น
8. อะหยังเอ้าะ แต๊บแป๊บเท่าห่อเกลือ ไปเมืองเหนือก็รอด
ตอบ: เท้า
จะไกลแค่ไหนก็ไปถึง
9. อะหยังเอ้าะ ตัดเก๊าบ่ตาย ตัดปลายบ่เหี่ยว
( อะไรเอ่ย ตัดตรงโคนไม่ตาย ตัดตรงปลายไม่เหี่ยว)
ตอบ: เส้นผม
อธิบาย : เส้นผมของคนเรา ไม่ว่าจะตัดตรงไหน ก็ไม่ตาย ไม่เหี่ยว
10. อะหยังเอ้าะ เห็ดกระด้าง อยู่ข้างดอย กอยบ่หัน แต่หยุบได้
ตอบ: หู หรือ ใบหู
อธิบาย : เปรียบใบหูเป็นเห็ดกระด้าง และศีรษะเป็นดอยหรือภูเขา เรามองไม่เห็นใบหูของเรา แต่เราสามารถจับได้

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสัตว์
1. อะหยังเอ้าะ หัวทั่งดิน ตีนชี้ฟ้า (อะไรเอ่ย หัวทิ่มลงพื้นดิน ตีนชี้ขึ้นฟ้า)
ตอบ: ค้างคาวอธิบาย : ค้างคาวเป็นสัตว์ที่แปลกกว่าสัตว์ชนิดอื่น คือ เวลาเกาะอยู่ตามสถานที่
2. อะหยังเอ้าะ ดำยาว ขาวสั้น (อะไรเอ่ย สีดำยาว สีขาวสั้น)
ตอบ: ขี้จั๊กกิ้ม (ขี้จิ้งจก)
อธิบาย จุดสั้นๆ ตรงปลาย
3. อะหยังเอ้าะ ผีบ่าหลอกบ่าหลอน ละอ่อนชอบขนาด
ตอบ: ผีเสื้อ
อธิบาย : เป็นการเล่นคำว่า ผี
4. อะหยังเอ้าะ บ่าทันเฒ่า หลังก่อง ยังไม่แก่ แต่หลังโกง)
ตอบ: กุ้ง อธิบาย : ธรรมชาติของกุ้งไม่ว่าจะเล็กหรือใหญ่ จะมีตัวโค้งงอ จึงเปรียบเหมือนกับคนแก่หลังโกง
5. อะหยังเอ้าะ กับหน้อยๆ ใส่น้ำยางเหลือง คนตึงเมืองไขบ่ออก
ตอบ: ไข่อธิบาย : เปรียบไข่เป็นตลับขนาดเล็ก ข้างในบรรจุน้ำยางสีเหลือง
แต่คนทั้งเมืองก็เปิดไม่ออก
6. อะหยังเอ้าะ บ่าวหน้อยเสื้อลาย กันคนก๋าย อะแฮมใส่ น้อยใส่เสื้อลาย พอมีคนเดินผ่านมา กตอบ: ตุ๊กแก
อธร้องเวลาที่มีคนเดินผ่าน จึงเปรียบเหมือนเป็นการทักทาย
7. อะหยังเอ้าะ สุบกุบขึ้นดอย (อะไรเอ่ย สวมงอบ หรือหมวก ขึ้นภูเขา)
ตอบ: เต่า
อธิบาย : เปรียบกระดองเต่าเป็นกุบหรือหมวก
8. อะหยังเอ้าะ ลูกใหญ่เหลือแม่ (อะไรเอ่ย ลูกตัวใหญ่กว่าแม่)
ตอบ: แมงมันอธิบาย :ลูกของมดชนิดหนึ่ง ตัวเล็กมาก อาศัยอยู่ใต้ดิน ลูกแมงมันที่เรา
เอามากินนั้นจะตัวใหญ่กว่าตัวแม่
9. อะหยังเอ้าะ รักก็จูบ บ่รักก็จูบ (อะไรเอ่ย รักก็จูบ ไม่รักก็จูบ)
ตอบ: หอย
แกงจะต้องตัดก้นแหลมๆ ออกเสียก่อน เวลากินต้องใช้ปากดูดให้เนื้อข้างในออกมา เรียกว่า จูบ

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับพืช
1. อะหยังเอ้าะ น้ำต้นหน้อย ห้อยปลายหลัก ตักก็เต็ม บ่ตักก็เต็มเล็ก ห้อยไว้ที่ปลายเสา ไม่มีใครตักตอบ: มะพร้าว
อเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ไม่มีใครตักใส่ แต่น้ำก็เต็มอยู่ตลอดเวลา
2. อะหยังเอ้าะ ใบยาวเป็นวา สุกมาบิกิน (อะไรเอ่ย ใบยาวเป็นวา สุกมาหักกิน)
ตอบ: กล้วย
3. อะหยังเอ้าะ ยามหน้อยนุ่งเตี่ยวเขียว เฒ่ามานุ่งเตี่ยวแดง ยามเล็กนุ่งกางเกงเขียว ยามแก่นุ่งกตอบ: พริก
อธิบาย : พริกเมื่อยังอ่อนจะเป็นสีเขียว และเมื่อแก่จนสุกแล้วจะเป็นสีแดง
4. อะหยังเอ้าะ ยามหน้อยใส่เสื้อคับ ใหญ่มากลับใส่เสื้อหลวม
(ตอบ: มะขาม
ใส่เสื้อหลวม
5. อะหยังเอ้าะ ตัวอยู่ป่า ตาอยู่บ้าน
ตอบ: บ่าตาเสือ หรือ ต้นยอ
อธิบาย : ต้นยอ ภาษาเหนือเรียกว่า ต้นบ่าตาเสือ
6. อะหยังเอ้าะ ไก่ผู้แดง เกาะกิ่งไม้เนิ้ง คนไปเปิ้ง ตึงยำตึงแกง
ตอบ: หัวปลีและแกง
อธิบาย : เปรียบหัวปลีเป็นไก่ตัวผู้สีแดง คนนิยมนำมาทำเป็นอาหารประเภทยำ

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสิ่งของเครื่องใช้
1. อะหยังเอ้าะ ตีบ่ดัง ยองดัง (ยอง = วาง, ดัง = จมูก)
(อะ ตอบ: แว่นตา
เป็นการเล่นคำพ้องเสียงคือ คำว่า ดัง
2. อะหยังเอ้าะ แต้บแป๊บเท่าลิ้นฟาน คลานกินจอมปลวกเอ่ย แบนๆ เท่าลิ้นเก้ง คลานกินจอมปลวก)
ตอบ: กรรไกรตัดผม หรือ ปัตตาเลี่ยนธิบาย : เปรียบศีรษะคนเป็นจอมปลวก ส่วนกรรไกรตัดผม
ปัตตาเลี่ยนเป็นลิ้นเก้ง
3. อะหยังเอ้าะ ตีนมน คอยาว สุบหมวกขาวนั่งยายเป็นถ้อย ตามที่เปิ้นมีงาน
ตอบ: น้ำต้น หรือ คนโท
อลูมิเนียมเล็กๆ ครอบไว้ตรงปากคนโทสำหรับใส่น้ำแทนแ
4. อะหยังเอ้าะ ก้นเปียะ หัวแดง (อะไรเอ่ย ก้นเปียก หัวแดง)
ตอบ: บุหรี่ อธิบาย : เวลาจะสูบบุหรี่ ปลายด้านหนึ่งจะถูกจุดไฟจึงมีสีแดง ส่วนอีกด้านหนึ่งคนสูบจะคาบไว้ให้เปียกน้ำลาย
5. อะหยังเอ้าะ ห้อยอยู่โตงเตง ข้างนอกร้องเพลง ข้างในร้องไห้รเอ่ย ห้อยอยู่โตงเตง ข้างนอกร้ ตอบ: อู่ หรือ เปลเด็ก
นอนอยู่ในเปลให้หลับ ด้วยการร้องเพลงกล่อมลูก หรือ อื่อลูก ไปด้วย จนกว่าลูกจะหลับ
6. อะหยังเอ้าะ ลูกสามคน หน้ามนเหมือนแม่ บ่าหนุ่มบ่าแก่ อายุเท่ากัน
ตอบ: กลองสะบัดชัย หรือกลองปูชา
กลองสะบัดชัย หรือกลองปูชา ประกอบด้วยกลองลูกใหญ่หนึ่งลูก และกลองลูกเล็กอีกสามลูกผูกติดอยู่ข้างๆ เรียกว่า “ลูกตุบ” มีลักษณะเหมือนกัน

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับศาสนา

1. ช่ออะหยังสูงที่สุด ( ช่ออะไรสูงที่สุด)
ตอบ: ช่อฟ้า
อธิบาย : ช่อฟ้าเป็นชื่อตัวไม้ติดอยู่บริเวณหน้าบันวิหาร ทำเป็นหัวนาคชูขึ้นเบื้องบน
2. อะหยังเอ้าะ มาจากเมืองจีน ถือศีลในเมืองไทย อะไรเอ่ย มาจากเมืองจีน ถือศีลในเมืองไทย
ตอบ: เทียนไข
อธิบาย : เทียนไขนำมาจากประเทศจีน คนไทยใช้จุดบูชาพระ
3. อะหยังเอ้าะ หัวเป็นหนาม ถามบ่ปาก บ่เคี้ยวหมาก ปากมันแดง หัวเป็นหนาม ถามไม่พูด ไม่เคี้ย ตอบ: พระเจ้า หรือ พระพุทธรูป

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับปรากฏการณ์ธรรมชาติ

1. อะหยังเอ้าะ ไปก็ว่าแม่ มาก็ว่าแม่
ตอบ: แม่น้ำ
2. อะหยังเอ้าะ มันมาเราผ่อบ่หัน ถ้ามันเย็นเราถึงรู้ เอ่ย มันมาเรามองไม่เห็น ถ้ามันเย็นเราถึงจะรู้)
ตอบ: ลมตัว
3. อะหยังเอ้าะ ต้นเท่าบุง ปลายกุงฟ้า (อะไรเอ่ย ต้นเท่ากระบุง ปลายจรดฟ้า)
ตอบ: ควันไฟ
ไฟที่เกิดขึ้นอาจมาจากเตาหรือกองขยะ ซึ่งมีขนาดใหญ่เท่าปากกระบุง

ปริศนาคำทายเบ็ดเตล็ด ไม่สามารถจัดเข้าพวกได้

1. อะหยังเอ้าะ ต่ำกว่าดิน เอาไม้แหม้นกิน
ตอบ: ตักน้ำจากบ่อ อธิบาย : บ่อน้ำทางภาคเหนือจะมีทั้งแบบใช้น้ำถุ้งตักแล้วสาวขึ้นมา
และอีกแบบคือ แร้ว ซึ่งทำ ด้วยไม้ไผ่เล่มยาวสำหรับชักรอก ด้านหนึ่งถ่วงน้ำหนักด้วยก้อนหิน ส่วนด้านปลายไม้ที่เบากว่าจะแขวนน้ำถุ้งเวลาตักน้ำก็จะดึงไม้ไผ่ด้านที่แขวนน้ำถุ้งนั้นลงมาตักน้ำในบ่อ
2. บางแถบแถ้ บ่มีงวง มีก้างา คืออะหยัง (บางมาก ไม่มีงวง มีแต่งา)
ตอบ: ข้าวแคบใส่งา
อธิบาย : เป็นคำตอบเกี่ยวกับขนมชนิดหนึ่งของล้านนา
3. อะหยังเอ้าะ บ่มีตีน บ่มีตาขึ้นเค้าไม้ ( อะไรเอ่ย ไม่มีตีน ไม่มีตา ขึ้นต้นไม้ได้)
ตอบ: งู, เครือเขา
อธิบาย : ปริศนานี้มี 2 คำตอบและต่างประเภทกัน
4. ปูอะหยังอยู่ในนา ปูอะหยังอยู่ในขันข้าว ปูอะหยังอยู่ที่ตุ๊เจ้า ปูอะหยังอยู่ในเล้าหมู
ตอบ: ปูสาด (ปูเสื่อ) , ปูทา (ปลาทู), ปูชา (บูชา) , ปูหมี (ปีหมู)
5. อยากกินชิ้น ฟั่งไปคั่วงา
(อยากกินชิ้น (เนื้อสัตว์) รีบไปคั่วงา)
ตอบ: ฆ่างัว
อธิบาย : ปริศนาเป็นการเล่นคำผวน

บทที่ 5
สรุปผลอภิปรายผลและข้อเสนอแนะ
สรุปผลการศึกษาค้นคว้า
จากการศึกษาปริศนาคำทายล้านนาในอำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่านที่รวบรวมได้ ส่วนใหญ่จะทายกันเพื่อความเพลิดเพลินเป็นหลัก เนื้อหาของคำถามก็จะเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับสิ่งต่าง ๆ ที่พบเห็นได้ในชีวิตประจำวัน ซึ่งสามารถจำแนกตามคำตอบได้ 7 ประเภท คือ
ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับคนมีทั้งหมด 9 คำทาย

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสัตว์มีทั้งหมด 9 คำทาย

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับพืชมีทั้งหมด 6 คำทาย

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับสิ่งของเครื่องใช้มีทั้งหมด 6 คำทาย
ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับศาสนามี ทั้งหมด 3 คำทาย

ปริศนาคำทายที่มีคำตอบเกี่ยวกับปรากฏการณ์ธรรมชาติมี ทั้งหมด 3 คำทาย
ปริศนาคำทายเบ็ดเตล็ดมี ทั้งหมด 5 คำทาย

ประโยชน์ ที่ได้รับ
1.ได้รู้ความหมายของปริศนาคำทายล้านนา
2.ได้ฝึกการให้ ความหมายของปริศนาคำทายล้านนา
3.ได้ฝึกการแต่งความหมายของปริศนาคำทายล้านนา
4.ทำให้เกิดความรักและความเข้าใจในวิชาภาษาไทย ภาษาท้องถิ่นมากยิ่งขึ้น
5.ได้ฝึกการแต่งวาดภาพระบายสีจาการตกแต่งผลงานทำให้เกิดความคิดสร้างสรรค์

ข้อเสนอแนะ
1. ควรศึกษาปริศนาคำทายล้านนาที่เกิดขึ้นใหม่
2. ควรใส่รายละเอียดของที่มาของปริศนาคำทายล้านนาให้ละเอียด
3. ควรศึกษาคำปริศนาคำทายล้านนาจากสิ่งอื่นๆเพิ่มเติมอีก
4. สามารถนำแนวทางการศึกษาไปปริศนาคำทายในท้องถิ่นอื่นได้อีก

เอกสารอ้างอิง

สัมภาษณ์ นางอิ่น มาลา อายุ 73 ปี อยู่บ้านเลขที่11 ตำบลพระธาตุ อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน
สัมภาษณ์ นางปลิว อาจหาญ อายุ 71 ปี อยู่บ้านเลขที่21 ตำบลพระธาตุ อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน
สัมภาษณ์ นายศรีนวน อาจหาญอายุ 72 ปี อยู่บ้านเลขที่ 21 ตำบลพระธาตุ อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน
http://www.lks.ac.th/kukiat/student/kookkaiband/puzzle.html
http://www.gotoknow.org/blog/pasathaiauon/152203
http://www.games.igetfun.com

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s